Hayat Sigortası Nedir? Risk Ve Birikimli Hayat Sigortası, Lehtar Ve Cayma Hakkı
Bir yakının sana hayat sigortası yaptırmanı önerdi ya da bankada "birikimli hayat sigortası" teklif edildi. Ne işe yaradığını, kime ödeme yapıldığını, vazgeçersen paranı geri alıp alamayacağını bilmiyorsun. Bu rehberde hayat sigortasının türlerini, lehtar seçimini, cayma hakkını ve poliçede nelere bakman gerektiğini anlatıyoruz.
Hayat sigortası nedir?
Hayat sigortası, sigortalının ölümü veya belirli bir tarihe kadar hayatta kalması hâlinde poliçede yazılı bedelin ödendiği sigortadır. Ödeme, gerçek bir zararın hesaplanmasıyla değil, baştan kararlaştırılan bedel üzerinden yapılır.
Türleri nelerdir?
- Risk hayat sigortası: Yalnızca vefat hâlinde ödeme yapar. Süre sonunda hayattaysan prim geri verilmez. Primi düşüktür; genellikle bir yıllık yapılır ve yenilenir.
- Birikimli hayat sigortası: Primlerin bir kısmı birikir. Vefatta lehtara, süre sonunda hayattaysan sana birikim ödenir. Primi yüksektir ve uzun sürelidir.
- Kredi hayat sigortası: Kredi borcunu güvenceye alır. Vefatta kalan borç bankaya ödenir.
Hangisinin sana uygun olduğu amacına bağlıdır. Ailene güvence istiyorsan risk sigortası, uzun vadeli birikim istiyorsan birikimli sigorta düşünülebilir.
Lehtar kimdir?
Lehtar, vefat hâlinde bedeli alacak kişidir. Poliçede lehtar olarak eşini, çocuklarını veya istediğin başka birini yazabilirsin. Lehtar yazılmamışsa bedel genellikle yasal mirasçılara ödenir.
- Lehtarı istediğin zaman değiştirebilirsin; değişikliği şirkete yazılı bildir.
- Birden fazla lehtar yazıp paylarını belirtmezsen bedel aralarında eşit paylaşılır.
- Değişikliği şirkete bildirmezsen şirket eski lehtara iyiniyetle ödeme yaparak borcundan kurtulabilir.
Başkası adına hayat sigortası
Başka birinin hayatı için sigorta yaptırabilirsin, ancak o kişinin hayatının devamında lehtarın menfaati bulunmalıdır. Ayrıca bedel olağan cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir. İzin alınmadan yapılan sözleşme geçersiz olabilir.
Sağlık beyanı neden önemli?
Poliçe yapılırken sorulan sağlık sorularını doğru cevapla. Bildirmediğin bir hastalık ortaya çıkarsa şirket sözleşmeden cayabilir veya ödemeden indirim yapabilir. Kanun, sözleşmenin yapılmasından beş yıl geçtikten sonra şirketin, kasıt yoksa, bu nedenle sözleşmeden caymasını sınırlar.
Vazgeçersen ne olur?
- Cayma hakkı: Şirket sana cayma hakkını bildirdikten sonra 15 gün içinde sözleşmeden cayabilirsin. Bilgilendirme yapılmadıysa bu hak ilk primin ödenmesinden bir ay sonra sona erer.
- Sigortadan ayrılma: En az bir yıldır yürürlükte olan ve bir yıllık primi ödenmiş poliçelerde istediğin zaman ayrılabilirsin. Sana ayrılma değeri ödenir. Bu tutar, ödediğin primlerin toplamından genellikle düşüktür, özellikle ilk yıllarda.
- Risk hayat sigortalarında birikim olmadığı için ayrılma değeri de çoğu zaman yoktur.
Hangi durumlarda ödeme yapılmaz?
- Poliçe en az üç yıldır yürürlükte değilse intihar hâlinde şirket ödeme yapmak zorunda değildir; ancak intihar akli bir rahatsızlık nedeniyle olmuşsa ödeme yapılır.
- Lehtar, bedeli almak için sigortalının ölümüne kasten neden olmuşsa ödeme alamaz.
- Poliçede yazılı diğer istisnalar: savaş, bazı tehlikeli faaliyetler gibi.
Kısaca yapılacaklar
- İhtiyacına göre risk mi birikimli mi olduğuna karar ver.
- Lehtarı açıkça yaz, değiştirirsen şirkete yazılı bildir.
- Sağlık sorularını doğru cevapla.
- Birikimli poliçede ayrılma değerinin yıllara göre tablosunu iste.
- Cayma hakkının 15 gün olduğunu unutma.
Dayanak mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1487: Hayat sigortasıyla sigortacı, prim karşılığında sigortalının ölümü veya hayatta kalması hâlinde sigorta bedelini ödemeyi üstlenir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1489: Sigorta ettiren, cayma hakkının bildirilmesinden itibaren on beş gün içinde sözleşmeden cayabilir; bilgilendirme yapılmamışsa hak ilk primin ödenmesinden bir ay sonra sona erer.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1490: Başkasının hayatı üzerine sigorta için lehtarın menfaati bulunmalı; bedel mutat cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1493: Sigorta ettiren lehtarı sigortacıya bildirir; bildirilmemişse sigortacı iyiniyetle yaptığı ödemeyle borçtan kurtulur.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1498: Sözleşmenin yapılmasından beş yıl geçmişse sigortacı, kasıt yoksa beyan yükümlülüğünün ihlali nedeniyle sözleşmeden cayamaz, yalnızca prim farkı isteyebilir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1500: En az bir yıldır yürürlükte olan ve bir yıllık primi ödenmiş sözleşmelerde sigorta ettiren istediği zaman ayrılabilir; ayrılma değeri aktüerya kurallarına göre hesaplanır.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1503: Ölüm sigortasında intihar üç yıldan sonra olmuşsa veya akli bir rahatsızlık nedeniyle olmuşsa sigortacı bedeli öder.
En çok sorulan sorular
Hayat sigortası kime ödeme yapar?
Vefat hâlinde poliçede yazılı lehtara, birikimli poliçelerde süre sonunda hayattaysan sana ödeme yapılır. Lehtar yazılmamışsa ödeme genellikle yasal mirasçılara yapılır.
Risk hayat sigortasında paramı geri alır mıyım?
Hayır. Risk hayat sigortası yalnızca vefat hâlinde ödeme yapar; süre sonunda hayattaysan ödediğin prim geri verilmez.
Birikimli hayat sigortasından erken çıkarsam ne olur?
Poliçe en az bir yıldır yürürlükteyse ve bir yıllık prim ödendiyse ayrılabilirsin. Sana ayrılma değeri ödenir; bu tutar ilk yıllarda ödediğin primlerin toplamından genellikle düşüktür.
Hayat sigortasından vazgeçebilir miyim?
Evet. Cayma hakkın bildirildikten sonra 15 gün içinde sözleşmeden cayabilirsin. Bilgilendirme yapılmadıysa bu hak ilk primin ödenmesinden bir ay sonra sona erer.
Hastalığımı bildirmezsem ne olur?
Şirket sözleşmeden cayabilir veya ödemeden indirim yapabilir. Kasıt yoksa, sözleşmenin yapılmasından beş yıl geçtikten sonra şirket bu nedenle sözleşmeden cayamaz, yalnızca prim farkı isteyebilir.
Hayat poliçende lehtar, bedel ve süre bilgilerinin yeterli olup olmadığını Sigortan Tam'daki hayat sigortası kontrolüyle iki dakikada görebilirsin.